SİHUP

Şirketlerin İnsan Haklarına İlişkin Özen Gösterme Yükümlülüğü 

ve

İş, Çalışma ve Ticaret Hayatının İnsan Haklarına Uyumunun Sağlanması Amacıyla İstanbul Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezinin Kurumsal Kapasitesinin Geliştirilmesi Projesi

Şirket faaliyetleri sebebiyle de insan haklarının ihlal edildiği biliniyor. Bu nedenle insan hakları hukuku bir süredir insan haklarını ihlal eden potansiyel aktörler arasına şirketleri de koymuş durumda. İnsan haklarına ilişkin talepler şirketler üzerinde giderek artan şekilde etki etmekte ve şirketlerin hukuki sorumluluk alanlarına insan hakları standartlarını dahil etmelerini gerektirmektedir. Bu hususu zorunlu bir özen yükümlülüğü sürecine bağlayan kanunlar Avrupa’da çok sayıda ülke ve AB tarafından kabul edilmiştir. Söz konusu mevzuat uyarınca, şirketlerin mal ve hizmetlerin üretimi, temin ve tedarik ile satışı vb. esnasında insan haklarını ihlal etmemesi ve insan haklarını ihlal eden şirketlerle iş ve ticaret ilişkisi içerisine girmemesi gerekmemektedir. Zira söz konusu mevzuat, ilgili şirketlerin sadece kendi faaliyetleri hakkında değil ama aynı zamanda tedarik ve değer zincirlerindeki insan hakları ihlallerinden de doğrudan sorumlu olmaları sonucunu doğurmaktadır. Aksi hal ciddi yaptırımlara tabi tutulmaktadır.

Buna göre ilgili mevzuat kapsamına giren bir Alman veya Fransız şirketi, insan haklarını ihlal eden bir Türk şirketle ticari ilişki kuramayacaktır. Yani Almanya’ya, Hollanda’ya, Birleşik Krallık’a ve Fransa’ya veya AB Direktifi’nin geçerli olduğu herhangi bir ülkeye ihracat yapan bir Türk şirketi de artık insan hakları gerekliliklerine uyum sağlamak ve bunu göstermek zorundadır.

Ayrıca yabancı yatırım almayı veya iş projeleri için kredi almayı hedefleyen şirketler için de insan hakları yükümlülükleri büyük önem arz etmektedir. Şayet şirketlerin insan haklarını ihlal ettikleri veya yapacakları yatırımlarda/projelerin insan haklarını ihlal edeceği tespit edilirse, yatırım listelerinden çıkarılacakları gibi kredi temininde de ciddi güçlüklerle karşılaşacaklardır.
Dolayısıyla Türkiye’de faaliyet gösteren şirketlerin insan hakları farkındalıklarını artırma, şirketlerin insan haklarına saygı gösterme sorumluluğu benimsemelerini sağlama, çalışma ve ticaret hayatıyla bağlantılı faaliyetler nedeniyle insan hakları üzerinde oluşan olumsuz etkilerin ve insan hakları ihlallerinin önlenmesi, hafifletilmesi, çözüm yolları geliştirilmesi ve nihayetinde faaliyetlerini insan haklarına uyumlu hale getirme amacıyla İstanbul Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde söz konuyu projeyi başlattık.

Proje kapsamında insan hakları etki değerlendirmesi ve özen yükümlülüğüne dair rehber, şablon ve kontrol listeleri hazırlanacak, nihayetinde başta insan hakları politikası oluşturmak olmak üzere şirketlerin insan hakları risk değerlendirmesi, etki değerlendirmesi ve insan hakları özen yükümlülüğünün diğer aşamalarını yerine getirmelerine katkıda bulunulması planlanmaktadır.